LEVE DE GROTE STAD
« Voorgaand artikel | Overzicht
Het is wel vreemd - als ik op youtube deze namen intik krijg ik een overstelpende hoeveelheid korte fragmenten uit de hitserie Heated Rivalry maar ook interviews, talkshows, events waar de hoofdrolspelers apart of samen de show stelen. Nu al een paar maanden lang kijk ik de serie, als een soort eenzaam avontuur. Vijf keer de gehele serie gezien en sommige fragmenten wel zeven of acht keer. Hoe ben ik zo in de ban geraakt en waarvan eigenlijk en wat heeft dat te betekenen?
Het verhaal dat de serie vertelt - lineair over een tijdbestek van zeven jaar - is dat van twee ijshockeyspelers die aanvoerder zijn van twee rivaliserende teams (Boston en Montreal). Dit gegeven maakt hun relatie van begin af aan geheim - alsof in onze termen de aanvoerders van Ajax en Feyenoord in een hotelkamer seks met elkaar zouden hebben. Want dat is jarenlang de praktijk, na de sportieve ontmoeting op het ijs het gedeelde bed in een hotelkamer, later in het appartement van Shane of dat van Ilya. Tussendoor appen ze elkaar, als Ilya in Boston is of in Moskou bij zijn vader en broer, en Shane in Montreal, in zijn appartement of bij zijn ouders. Waar het de filmmaker vooral om te doen is, de ontwikkeling van de relatie, brengt hij in beeld met hun vrijpartijen, die voortdurend intenser worden, met hun gesprekjes en gesprekken, en tegen het eind met de expliciete uiting van wat ze voor elkaar voelen, wat ze voor elkaar zijn en hoe ze dat willen vormgeven.
Als ik dit zo opschrijf klinkt het tamelijk banaal en verklaart het totaal nog niet waarom ik er zo door geobsedeerd ben. Een sleutelscene die ik wel negen keer heb teruggekeken verklaart meer. Dat is een telefoongesprek tussen de twee, waarbij ze beurtelings in beeld komen. Het vindt plaats een paar dagen na een ontmoeting op een hotelkamer, als Shane probeert om Ilya tot de uitspraak te bewegen dat hij net zoveel voor hem voelt als Shane voor Ilya; om te zeggen dat ze elkaars geliefden zijn. En Ilya kan dit niet - want, zijn familie, want, Rusland. Hij zou niet meer terug naar Moskou kunnen. Het telefoongesprek dan: Ilya belt vanuit Moskou, waar zijn vader overleden is en hij bij het begrafenismaal ruzie met zijn broer heeft gehad [de filmkijker is hier getuige van]. Shane neemt op, zittend op een kale trap in een hotel, Ilya staat in een betonnen gang ergens buiten waar het sneeuwt. Shane vraagt hoe het gaat en Ilya antwoordt in het Engels dat het beroerd is, probeert dit uit te leggen en zegt dan: dit is moeilijk in het Engels. Shane zegt dan: ik heb een idee. Als jij wat je dwarszit nu eens in het Russisch vertelt. Ik begrijp dat wel niet, maar misschien helpt het jou. Dan barst ilya los in een Russische woordenstroom, waarin hij zegt dat hij daar weg wil en nooit terug wil komen, dat zijn familie hem enkel ziet als een geldbuidel, een flappentap, dat hij alleen maar hoort: we willen meer, Ilya, meer, meer, meer, meer; dat hij nu niemand meer heeft, nee niet niemand, hij heeft nog Svetlana, die van hem houdt en van wie hij houdt, maar ... dan is hij stil en zegt shit! Na een lange stilte volgt dan: niet zoals van jou, ik denk alleen aan jou en dat is altijd zo geweest en ik weet niet wat ik daaraan moet doen. En na weer een korte stilte: ik houd zielsveel van je (Ja tak silno tebja ljoebljoe). Tijdens deze woordenstroom krijgen we telkens het luisterende gezicht van Shane in beeld, waaruit zoveel tederheid en intense aandacht spreekt, dat je als toeschouwer bij iets heel intiems en veelzeggends wordt betrokken. Okay, klaar, zegt Ilya, dan in het Engels. En Shane zegt dat hij Russisch zou moeten leren. Ilya: om te zeggen Harder please of Yes sir? Shane: wat denk je van: I wish you were here again? Wat door Ilya, dan weer in het Russisch, wordt beaamd.
In deze scene worden geografische afstand en innerlijke barrières beide in beeld gebracht en tegelijkertijd hun mogelijke overbrugging. Dit is de kracht van het script, maar ook van de verbeelding. Wat daarbij helpt zijn de twee hoofdrolspelers, mooie mannen, maar geen bekende filmsterren; echte personen die volstrekt geloofwaardig zijn in hun rol, zelfs in die van ijshockeyer, ook al is die omgeving niet veel meer dan een situatieschets. Deze omgeving is super masculien, het meest gebruikte scheldwoord is mietje, de kunstschaatsers die op de zelfde ijsvloer dansen zijn allemaal 'gay.' Zonder meer. Dus naast het Romeo en Julia thema van de verschillende families, i.c. rivaliserende clubs, draagt ook de sportieve omgeving bij aan de uitwendige hindernissen. De mannen appen elkaar dan ook onder het pseudoniem van Lily respectievelijk Jane, voor het geval de omgeving meeleest - wat ook gebeurt.
Wat ook helpt is dat de twee acteurs, Connor Storrie (Ilya) en Hudson Williams (Shane) in werkelijkheid vrienden zijn, iets wat inmiddels buiten de filmwereld, bijvoorbeeld in talkshows en (dubbel)interviews, een thema op zich is geworden.
Vrouwen
De serie wordt uiteraard door homo's veel bekeken en hoog gewaardeerd, maar dat geldt nog sterker voor vrouwen, 'zo wijst onderzoek uit.' De verklaring is voor een deel eenvoudig: dat heterovrouwen graag naar mooie mannen kijken die seks met elkaar hebben; niet veel anders dan heteromannen die graag lesbische porno kijken. Maar desgevraagd geven zij aan dat ze het prettig vinden om een gelijkwaardige relatie te zien, waarin niet de een altijd het initiatief moet hebben of moet domineren en de ander maar moet wachten en zich laten overheersen. En het is inderdaad zo dat Ilya en Shane afwisselend de leiding nemen, afwisselend bang zijn voor wat de buitenwereld ervan zal vinden; dat ze in hun lichamelijke verkenningen vragen: wat wil je, vind je dit lekker, is dit goed, voelt het nog steeds goed? Dat ze intensief communiceren.
En de vrouwen kunnen zich ook vinden in de rol die vriendinnen spelen. Want Shane heeft een vriendin Rose, die hem, op de meest tedere manier denkbaar, duidelijk maakt dat hij gay mag zijn zonder de schijn van iets anders op te houden; Ilya heeft een jeugdvriendin Svetlana, die hem zegt dat 'Jane' (Shane dus) moet weten dat hij een bofkont is met zo'n minnaar als Ilya; en in de subplot rond de oudere ijshockeyer Scott Hunter en zijn coming-out is het een vriendin van zijn geheime geliefde, die hem duidelijk maakt dat die jongen het niet verdient om zichzelf verborgen te moeten houden omdat Scott bang is voor reputatieschade. Alle drie vrouwen stellen zich dus solidair op jegens hun homovriend en moedigen hem aan tot openheid en bevestiging.
De vrouwelijke kijkers zien dus mannen die empathisch zijn, die gevoelige minnaars zijn, die tegelijk sportief en stevig zijn en die hun weg moeten vinden in een tamelijk harde omgeving, zonder dat ze hun zachte kanten verliezen. Het script is, niet toevallig, gebaseerd op een door een vrouw geschreven romanserie - Game Changers door Rachel Reid. Het is romantische fictie en een enkele gebeurtenis is erg onwaarschijnlijk - zoals de coming-out op de ijsvloer van Scott Hunter. Het verhaal gaat dan ook niet zozeer over wat waarschijnlijk is, maar over wat mogelijk is en misschien zelfs wenselijk. Heated Rivalry geeft dus het beeld van een andere mannelijkheid en laat zich bekijken bijna als een manifest voor zo'n andere mannelijkheid.
Mannen
Wat zijn mannen? Wie de verkenning van de manosphere door Louis Theroux heeft gezien weet dat deze vraag een heel terrein blootlegt vol van seksenstrijd, existentiële twijfel, agressie en tribaal gedrag. Je botst op diehards die volhouden dat er maar twee genders bestaan, maar tegelijkertijd beweren dat mietjes geen echte mannen zijn. Dus is de man in die sfeer op een en hetzelfde moment een gegeven grootheid en een ideaaltype. Dat kan niet goed gaan. En dat doet het ook niet. In Nederland hoef je maar even te neuzen bij Forum voor Democratie en je ziet waar dit op uitdraait.
Toxische mannelijkheid dus. Het begrip circuleert pas een paar jaar. Het markeert de overgang van een publiek debat dat vooral draaide om grensoverschrijdend gedrag (MeToo ... ) en het huidige, waarin femicide centraal staat. In juridische termen is er in dit debat steeds een eisende partij, 'de' vrouwen, en een gedaagde partij, 'de' mannen. Hoewel dit een statisch model is, levert het weldegelijk iets op. Onder mannen groeit een besef dat hun gedrag - uitlatingen, manieren van spreken en kijken - vrouwen beknot in hun vrijheid, hun spontaniteit schaadt en hun gevoel van veiligheid ondermijnt. En ook opmerkelijk is dat 'bekende Nederlanders' andere mannen hierop beginnen aan te spreken. Daarmee betonen ze een vorm van solidariteit met vrouwen en geven ze ook een voorzichtige hint naar een niet-toxische vorm van mannelijkheid: ridderlijk gedrag.
Even een kleine omweg: ergens in de vorige eeuw stond ik op een buitenlandse camping in de buurt van een tent, waaruit het geluid van slaag en geschreeuw klonk en van een huilende vrouw. En direct daarop hoorde ik een andere mannenstem: Hören Sie auf damit. Sind Sie verrückt. Man schlägt keine Frau! Uit mijn tent zag ik een jonge man staan voor die andere tent. Ik was diep onder de indruk van zijn volmaakte kalmte en dat vanzelfsprekende beroep op mannelijk eergevoel. Ouderwets en volstrekt adequaat tegelijkertijd. In de tent werd het stil. Ik was dus onder de indruk, maar wist me ook een complete buitenstaander. Ik was toeschouwer bij een voorval in de heteroseksuele wereld.
Het hele debat, of het in talkshows is, in kranten en columns, waar dan ook, is een doorgaand gesprek tussen hetero's, zij het mannen onderling, vrouwen onderling of tussen mannen en vrouwen. En het is ook een vorm van permanente onderhandeling over de verdeling van rechten en mogelijkheden, over de voorwaarden van samengaan, maar ook van aparte eigen ruimten. Het speelt zich allemaal af binnen systemische grenzen, die van de heteronormaliteit, die nergens ter discussie worden gesteld.
Als Heated Rivalry met dit debat iets van doen heeft, dan is het sowieso een interventie van buitenaf. Want het is een verslag van een homoseksuele liefdesrelatie en in het heterosysteem heeft homoseksualiteit een status aparte. Ze is in een anderhalve eeuw tijd van een vorm van gedrag uitgegroeid tot een groepsidentiteit; homoseks is exclusief voor homoseksuelen. Onder alle discussies die over de serie worden gevoerd is er dus ook die of homorollen wel door hetero's mogen worden gespeeld. Tja. Je zou deze kwestie wel mogen relativeren. Jarenlang weigerden straight acteurs gay rollen, bang om voor 'zo' te worden aangezien. Dan zou de huidige situatie toch een vooruitgang zijn. Maar belangrijker is dit: het verhaal van Ilya en Shane is dat van een biseksuele hockeyer en een - na enige twijfel - dito homoseksuele, die via lichamelijke verkenningen erachter komen dat ze niet zonder elkaar willen. Shane accepteert het label 'gay' zonder meer, voor Ilya is het niet nodig; maar de relatie is echt, lijfelijk en geestelijk echt, gebaseerd op wederzijds verlangen en lust.
Wat het verhaal suggereert: homoseksualiteit is niet het exclusieve eigendom van homoseksuelen. Ze zou dus ook de component kunnen zijn van een ander soort mannelijkheid. Eentje waarin mannen minder bang zijn om de ander lief te hebben en daarvoor uit te komen, zich over te geven, zich aan de ander te verliezen. Waarin empathie niet verdacht is, maar gewoon.
Foucault zei ooit: het kapitalistisch systeem wijst homoseksualiteit niet af omdat mannen seks met elkaar hebben, maar omdat het bang is dat mannen te intiem met elkaar worden. Dat ze elkaar niet meer primair als rivalen zien.
Op de tweede dag van hun eerste langere verblijf samen, in het vakantiehuis van Shane, liggen ze naakt in bed tegen elkaar aan, Ilya tegen rug en kont van Shane. Shane vraagt: hoe heeft dit kunnen gebeuren? En Ilya antwoordt: omdat we oliedom en onverantwoordelijk zijn geweest. Dan zegt Shane: maar dit is toch echt? Ilya knikt van ja en Shane zegt dan: toe neuk me. Het klinkt niet banaal of grof, eerder lief. De scene gaat verder zonder woorden, een innige verstrengeling van lichamen, die oogt als de bezegeling van een verbond.
Tegen de manosfeer
Een jaar eerder dan Heated Rivalry scoorde een andere serie hoge kijkcijfers: Adolescence. Ongeveer het tegenovergestelde qua boodschap, de serie laat de invloed zien van manfluencers als Andrew Tate op onzekere opgroeiende jongens. Jamie Miller die zijn klasgenote Katie Leonard vermoordt omdat ze hem voor een incel verslijt en zo het anti-vrouwframe van Tate c.s. in hem wekt, met de bijbehorende agressie.
Adolescence wordt op scholen vertoond om jongens en hun ouders te waarschuwen voor wat er op sociale media aan vrouwvijandige content wordt verspreid. En, als het goed is, hun ook voor te houden hoe het anders kan.
Als een gedachtenexperiment adviseer ik de scholen het vertonen van Heated Rivalry, apart voor de jongens. Elke aflevering uiteraard met nagesprek en relevante vragen. Monitoring van (de verandering in) hun onderlinge verhoudingen hoort erbij. In mijn gedachten probeer ik me scholen voor te stellen die hierop ingaan, die het experiment aandurven. Ik vrees ze niet te zullen vinden.
